Veelgestelde vragen

Question 1

Mag ik zelf om orgaandonatie na euthanasie vragen?

Accepted Answer

Ja. Het gaat het meest vanzelfsprekend als de vraag van u zelf komt, maar uw arts mag er vroeg in het traject ook naar vragen. Eén ding staat vast: het besluit over de euthanasie staat los van de donatie, en de donatie verandert nooit uw zorg. Bespreek uw wens zo vroeg mogelijk met uw behandelend arts of huisarts.

Question 2

Moet ik in het Donorregister staan?

Accepted Answer

Voor orgaandonatie na euthanasie telt vooral uw eigen, uitdrukkelijke verzoek aan uw arts. Het is wel verstandig uw keuze ook in het Donorregister vast te leggen, zodat er geen misverstand over bestaat. In het ziekenhuis wordt uw registratie nagekeken en besproken met u en uw naasten, zodat iedereen dezelfde uitleg hanteert. U kunt uw registratie op elk moment wijzigen.

Question 3

Mag ik me nog bedenken?

Accepted Answer

Altijd. Tot vlak voor de uitvoering kunt u afzien van de donatie of van de euthanasie. Uw zorg verandert daardoor niet.

Question 4

Welke organen kunnen worden gedoneerd?

Accepted Answer

Na euthanasie zijn meestal de nieren, de lever, de longen en de alvleesklier geschikt, en ook het hart kan worden gedoneerd. Weefseldonatie (bijvoorbeeld hoornvliezen, hartkleppen, bloedvaten, huid of botweefsel) is daarentegen vaak niet mogelijk bij een neurodegeneratieve ziekte, zoals ALS of de ziekte van Parkinson. Welke organen of weefsels in uw geval bruikbaar zijn, hangt af van uw ziekte, uw leeftijd en de uitslagen van het vooronderzoek. Dat onderzoekt de orgaandonatiecoördinator samen met uw arts. Welke organen in uw geval geschikt zijn, bespreekt de orgaandonatiecoördinator met u vóór de procedure, zodat u vooraf weet waar u aan toe bent.

Question 5

Kan een minderjarige ook doneren na euthanasie?

Accepted Answer

In Nederland kan euthanasie onder strenge voorwaarden ook bij minderjarigen worden uitgevoerd; vanaf 12 jaar met betrokkenheid van de ouders. Als aan die voorwaarden is voldaan, sluit de leeftijd orgaandonatie niet uit. Vanaf 12 jaar kan iemand zelf een donatiekeuze vastleggen in het Donorregister; bij jongere kinderen beslissen de ouders of voogd. Zo'n traject is uitzonderlijk en vraagt extra zorgvuldigheid, met begeleiding van het kinderteam, de arts en een orgaandonatiecoördinator.

Question 6

Kan ik ook doneren als ik aan kanker lijd?

Accepted Answer

Dat hangt af van het soort kanker. Bij uitgezaaide kanker is orgaandonatie niet mogelijk, omdat er een risico bestaat dat tumorcellen met het orgaan worden overgedragen. Bij sommige vormen van kanker, bijvoorbeeld een tumor die beperkt is gebleven of jaren geleden genezen is verklaard, kan donatie soms wel. Ook bepaalde infecties kunnen donatie uitsluiten. De orgaandonatiecoördinator beoordeelt uw situatie altijd afzonderlijk, samen met uw arts.

Question 7

Kan het ook bij psychisch lijden?

Accepted Answer

Ja. Orgaandonatie na euthanasie is ook mogelijk bij euthanasie op basis van psychisch lijden. Omdat de euthanasietoetsing bij psychisch lijden extra complex is, gelden hiervoor aanvullende zorgvuldigheidseisen, vastgelegd in de Richtlijn Euthanasie bij psychisch lijden van de Nederlandse Vereniging voor Psychiatrie. De behandelend arts en de orgaandonatiecoördinator beoordelen gezamenlijk of donatie in dat specifieke geval verantwoord is.

Question 8

Hoeveel mensen kiezen voor donatie na euthanasie?

Accepted Answer

Het aantal mensen dat kiest voor orgaandonatie na euthanasie is beperkt, maar groeit geleidelijk. In Nederland gaat het elk jaar om een klein aantal van deze donaties, in de orde van enkele tientallen. Tegelijk wordt geschat dat ongeveer 10 procent van de mensen die euthanasie ondergaan medisch geschikt is om minstens één orgaan te doneren. Dat onderstreept dat deze vorm van donatie een relevante bijdrage kan leveren. Het blijft een bijzonder en zorgvuldig traject dat niet op zichzelf staat: donatie is alleen een optie wanneer iemand daar zelf uitdrukkelijk om vraagt. Elke donatie telt echter volwaardig mee en kan meerdere mensen aan een passend orgaan helpen.

Question 9

Met welke ziekten kiezen mensen meestal voor donatie na euthanasie?

Accepted Answer

Orgaandonatie na euthanasie komt het vaakst voor bij mensen met een neurodegeneratieve ziekte, zoals ALS, de ziekte van Parkinson of MS. Bij deze aandoeningen is er meestal geen sprake van uitzaaiingen of een infectie, waardoor organen als de nieren, lever, longen en alvleesklier goed bruikbaar kunnen zijn. Ook bij andere indicaties is donatie mogelijk, zoals bij psychisch lijden, mits aan de zorgvuldigheidseisen is voldaan. Bij dementie kan euthanasie ook plaatsvinden; of donatie dan mogelijk is, hangt af van het ziektestadium en wordt per situatie beoordeeld. Welke organen in uw geval bruikbaar zijn, wordt altijd per situatie beoordeeld door de orgaandonatiecoördinator samen met uw arts.

Question 10

Moet ik in het ziekenhuis overlijden, of kan het ook thuis?

Accepted Answer

Voor orgaandonatie moet de euthanasie in het ziekenhuis plaatsvinden. Organen moeten binnen enkele minuten na het overlijden worden uitgenomen; die tijd is er niet als u thuis overlijdt. U kunt wel thuis afscheid nemen van uw naasten en pas kort voor het afgesproken tijdstip naar het ziekenhuis gaan. In het ziekenhuis krijgt u meestal een eigen kamer waar uw naasten bij u kunnen zijn. Onder specifieke omstandigheden bestaan er mogelijkheden om thuis in slaap te worden gebracht, waarna u naar het ziekenhuis wordt vervoerd, waar de procedure dan nog steeds door uw eigen arts wordt uitgevoerd. Wilt u per se thuis overlijden, dan is orgaandonatie niet mogelijk, maar weefseldonatie (bijvoorbeeld hoornvliezen of huid) soms wel.

Question 11

Moet ik echt euthanasie ondergaan, of mag ik ook kiezen voor anesthesie?

Accepted Answer

De procedure begint altijd met een euthanasie die aan de wettelijke zorgvuldigheidseisen voldoet. U krijgt eerst een slaapmiddel, waarna u niets meer merkt, en daarna het middel dat het overlijden veroorzaakt. Er bestaat geen route waarbij u alleen onder narcose wordt gebracht en de organen daarna worden uitgenomen: dat zou betekenen dat de operatie zelf het overlijden veroorzaakt, en dat is in Nederland niet toegestaan. De donatieoperatie start pas nadat een arts uw overlijden formeel heeft vastgesteld. Onderzoekers werken ondertussen aan landelijke richtlijnen voor donatie na euthanasie, waarin mogelijke aanpassingen — zoals variatie in de gebruikte medicatie — worden afgewogen. Voor nu blijft de huidige werkwijze leidend.

Question 12

Merk ik iets van de donatieoperatie?

Accepted Answer

Nee. De operatie begint pas nadat een arts uw overlijden formeel heeft vastgesteld.

Question 13

Kost het iets voor mijn familie?

Accepted Answer

Nee. Aan de donatieprocedure zijn voor u en uw naasten geen kosten verbonden.

Question 14

Zijn er verschillen met België?

Accepted Answer

Ja, vooral in regelgeving en in hoe de procedure is ingebed. In België wordt orgaandonatie na euthanasie al sinds 2005 toegepast; in Nederland pas sinds 2012. In beide landen geldt dat het initiatief en de uitdrukkelijke wens altijd bij u zelf liggen: een arts mag u er niet toe aanzetten. Er zijn ook praktische verschillen. In Nederland wordt de euthanasie gemeld als niet-natuurlijke dood bij de forensisch arts en kan de donatieoperatie pas starten na vrijgave door de officier van justitie. In België wordt de euthanasie gemeld bij de Federale Controle- en Evaluatiecommissie en ontbreekt zo'n vrijgave-stap. Ook voor minderjarigen gelden andere regels: in Nederland is euthanasie mogelijk vanaf 12 jaar (met betrokkenheid van de ouders onder de 16); in België sinds 2014 ook voor jongere minderjarigen als zij wilsbekwaam zijn. De medische uitgangspunten — welke organen bruikbaar zijn, de kwaliteit van de organen en de zorgvuldige werkwijze — zijn in beide landen vergelijkbaar.

Question 15

Kunnen mijn naasten bij mij blijven?

Accepted Answer

Ja. Uw naasten kunnen bij u zijn tot het moment van overlijden. Daarna volgt een onderbreking van twee tot vier uur voor de operatie; na afloop kunnen zij opnieuw afscheid nemen.

Question 16

Is een open kist daarna nog mogelijk?

Accepted Answer

Ja. Het lichaam wordt na de operatie zorgvuldig gesloten en verzorgd. Een opbaring en afscheid met open kist blijft in de regel mogelijk.

Question 17

Hoe lang duurt het voordat mijn naasten het lichaam terugkrijgen?

Accepted Answer

De donatieoperatie duurt meestal twee tot vier uur. Daarna wordt het lichaam verzorgd en kunnen uw naasten opnieuw afscheid nemen. De uitvaart kan vrijwel altijd op de geplande dag doorgaan.

Question 18

Hoe is de kwaliteit van organen die na euthanasie worden gedoneerd?

Accepted Answer

Onderzoek laat zien dat de kwaliteit en de uitkomsten van organen die na euthanasie zijn gedoneerd minstens even goed zijn als die van organen van andere donoren. Doordat de donatie zorgvuldig gepland is en het proces soepel verloopt, zijn de organen over het algemeen gezond en goed bruikbaar. Zo leveren bijvoorbeeld nieren na een donatie na euthanasie vergelijkbare resultaten op als nieren na een donatie na hersendood. Niettemin beoordeelt de orgaandonatiecoördinator elke situatie afzonderlijk, zodat alleen organen worden uitgenomen die voor de ontvanger veilig en geschikt zijn.

Question 19

Wat is het effect op de transplantatiewachtlijst?

Accepted Answer

Het is absoluut niet het doel van orgaandonatie na euthanasie om meer transplantaties te creëren. Het uitgangspunt is altijd dat het initiatief en de wens van de persoon zelf komen, en de zorg is volledig gericht op een waardig en zorgvuldig euthanasietraject. Donatie is alleen een optie wanneer iemand daar zelf uitdrukkelijk om vraagt. Wanneer dat gebeurt, levert zo'n donatie wel extra organen op en draagt daarmee bij aan het terugdringen van de wachtlijst voor transplantaties. Elke donatie betekent concreet dat één of meerdere mensen op de wachtlijst sneller een passend orgaan kunnen ontvangen, bijvoorbeeld een nier, lever, longen of alvleesklier. Het is geen vervanging van andere vormen van donatie, maar een welkome aanvulling die meer mensen uitzicht op een transplantatie geeft. De toewijzing gebeurt zoals gebruikelijk via Eurotransplant, op basis van medische criteria.

Question 20

Kan ik zelf kiezen wie mijn organen ontvangt?

Accepted Answer

Nee. Organen worden toegewezen via Eurotransplant, op basis van medische criteria zoals bloedgroep, weefselovereenkomst, urgentie en wachttijd. Zo krijgt de patiënt die er medisch het meeste baat bij heeft het orgaan. Donatie bij leven aan een bekende (bijvoorbeeld een nier) is iets anders en staat los van deze procedure.

Question 21

Kom ik te weten wie mijn organen ontvangt?

Accepted Answer

Nee, donatie is anoniem. Uw naasten kunnen wel algemene informatie krijgen, bijvoorbeeld hoeveel mensen door de donatie zijn geholpen.

Question 22

Wie bepaalt wie mijn organen zal ontvangen?

Accepted Answer

De toewijzing gebeurt door Eurotransplant, de onafhankelijke organisatie die de wachtlijst beheert voor Nederland, België en enkele andere landen. Een computeralgoritme bepaalt op basis van vaste medische criteria — bloedgroep, weefselovereenkomst, urgentie, wachttijd en afstand tot het transplantatiecentrum — welke patiënt op de wachtlijst het orgaan aangeboden krijgt. Uw arts, de orgaandonatiecoördinator, uw naasten en uzelf hebben daar geen invloed op. Het transplantatieteam van de ontvanger beoordeelt vervolgens of het aangeboden orgaan voor die specifieke patiënt geschikt is.

Question 23

Mag ik bij het afscheid zijn?

Accepted Answer

Ja. U kunt tot vlak voor de euthanasie bij uw naaste zijn, meestal in een eigen kamer op de intensive care. Na de hartstilstand volgen vijf minuten zonder aanraken, waarna het overlijden wordt vastgesteld; daarna gaat uw naaste naar de operatiekamer en neemt u afscheid.

Question 24

Wat gebeurt er met het lichaam na de donatie?

Accepted Answer

Na de donatieoperatie wordt het lichaam zorgvuldig gesloten en verzorgd. Een opbaring en de uitvaart zoals u die wenst zijn goed mogelijk; uiterlijk is er nauwelijks iets van te zien.

Question 25

Hoe snel kan de uitvaart plaatsvinden?

Accepted Answer

De uitvaart wordt door de donatie niet vertraagd. Omdat euthanasie juridisch een niet-natuurlijke dood is, is de forensisch arts erbij betrokken en geeft de officier van justitie het lichaam vrij; ook dat levert geen vertraging op. Bespreek de planning vooraf met de uitvaartondernemer.

Question 26

Moeten naasten toestemming geven?

Accepted Answer

Nee, de keuze is die van de patiënt zelf. In de praktijk wordt wel altijd met de naasten gesproken, omdat hun steun het traject voor iedereen draaglijker maakt.

Question 27

Kunnen wij achteraf horen wat de donatie heeft opgeleverd?

Accepted Answer

Ja, op hoofdlijnen. De orgaandonatiecoördinator kan later geanonimiseerde informatie geven, bijvoorbeeld hoeveel mensen zijn geholpen. Namen van ontvangers worden nooit gedeeld.

Question 28

Waar kunnen wij als naasten terecht met vragen of verdriet?

Accepted Answer

Vraag om een nagesprek met de behandelend arts of orgaandonatiecoördinator; veel vragen komen pas later op. Voor rouw en nazorg kunt u terecht bij uw huisarts. Op de pagina 'Voor naasten' staat uitgebreidere informatie.

Voordat u begint

Wie kan doneren en wat

De procedure zelf

Naasten en afscheid

Resultaten

Na de donatie

Voor naasten

Begrippenlijst

Veelgestelde vragen

Voordat u begint

Mag ik zelf om orgaandonatie na euthanasie vragen?Ja — de vraag start bij voorkeur bij u.

Moet ik in het Donorregister staan?Niet verplicht; uw eigen verzoek aan uw arts telt het zwaarst.

Mag ik me nog bedenken?Ja, tot vlak voor de uitvoering, zonder gevolgen voor uw zorg.

Wie kan doneren en wat

Welke organen kunnen worden gedoneerd?Meestal nieren, lever, longen, alvleesklier en soms het hart.

Kan een minderjarige ook doneren na euthanasie?Ja, onder strenge voorwaarden; het is uitzonderlijk.

Kan ik ook doneren als ik aan kanker lijd?Bij uitgezaaide kanker niet; in andere gevallen soms wel.

Kan het ook bij psychisch lijden?Ja, met aanvullende zorgvuldigheidseisen.

Hoeveel mensen kiezen voor donatie na euthanasie?Enkele tientallen per jaar in Nederland; het aantal groeit.

Met welke ziekten kiezen mensen meestal voor donatie na euthanasie?Vooral bij neurodegeneratieve ziekten zoals ALS, Parkinson en MS.

De procedure zelf

Moet ik in het ziekenhuis overlijden, of kan het ook thuis?Voor orgaandonatie is het ziekenhuis nodig; thuis afscheid nemen kan wel.

Moet ik echt euthanasie ondergaan, of mag ik ook kiezen voor anesthesie?Ja, alleen euthanasie; een route met alleen narcose bestaat niet.

Merk ik iets van de donatieoperatie?Nee, de operatie start pas na het vaststellen van het overlijden.

Kost het iets voor mijn familie?Nee, er zijn geen kosten voor u of uw naasten.

Zijn er verschillen met België?Ja, vooral juridisch en logistiek; medisch is het vergelijkbaar.

Naasten en afscheid

Kunnen mijn naasten bij mij blijven?Ja, tot het moment van overlijden en opnieuw na de operatie.

Is een open kist daarna nog mogelijk?Ja, opbaring en afscheid met open kist blijven mogelijk.

Hoe lang duurt het voordat mijn naasten het lichaam terugkrijgen?De operatie duurt twee tot vier uur; de uitvaart gaat door als gepland.

Resultaten

Hoe is de kwaliteit van organen die na euthanasie worden gedoneerd?Minstens even goed als bij andere donoren.

Wat is het effect op de transplantatiewachtlijst?Meer transplantaties zijn niet het doel, maar wel een welkom gevolg.

Na de donatie

Kan ik zelf kiezen wie mijn organen ontvangt?Nee, Eurotransplant wijst toe op medische criteria.

Kom ik te weten wie mijn organen ontvangt?Nee, donatie is anoniem; algemene informatie kan wel.

Wie bepaalt wie mijn organen zal ontvangen?Eurotransplant, via vaste medische criteria.

Voor naasten

Mag ik bij het afscheid zijn?Ja, tot vlak voor de euthanasie en opnieuw daarna.

Wat gebeurt er met het lichaam na de donatie?Het lichaam wordt zorgvuldig gesloten en verzorgd.

Hoe snel kan de uitvaart plaatsvinden?De donatie vertraagt de uitvaart niet.

Moeten naasten toestemming geven?Nee, de keuze is die van de patiënt zelf.

Kunnen wij achteraf horen wat de donatie heeft opgeleverd?Ja, op hoofdlijnen en geanonimiseerd.

Waar kunnen wij als naasten terecht met vragen of verdriet?Vraag een nagesprek aan; uw huisarts helpt bij rouw en nazorg.

Begrippenlijst