Hand die jonge zaailingen water geeft, in opeenvolgende groeistadia

Voor professionals

Praktische aandachtspunten voor artsen, verpleegkundigen, orgaandonatiecoördinatoren en OK-teams. Deze pagina is primair gebaseerd op de Nederlandse procedure en regelgeving; medisch-inhoudelijk sluit de informatie ook aan bij de Belgische procedure.

Officiële richtlijn en protocollen

Deze pagina richt zich primair op de Nederlandse procedure en regelgeving. De medische en logistieke uitgangspunten zijn ook van toepassing op de Belgische procedure, maar de juridische stappen en zorgvuldigheidseisen kunnen per land verschillen. Raadpleeg voor de meest actuele protocollen, kwaliteitscriteria en wetenschappelijke onderbouwing de richtlijn Donatie na euthanasie van de Nederlandse Transplantatiestichting.

Bezoek transplantatiestichting.nl/protocollen/donatie-na-euthanasie

Richtlijn en kader

Volg de multidisciplinaire richtlijn Orgaandonatie na euthanasie (ODE) van de Nederlandse Transplantatiestichting.
Euthanasietoetsing en donatietraject blijven strikt gescheiden besluitvormingslijnen. De donatievraag mag het euthanasieverzoek niet beïnvloeden.
Bij euthanasie op grond van psychisch lijden gelden extra zorgvuldigheidseisen: naast de gebruikelijke toetsing is consultatie van een onafhankelijk psychiater aangewezen en wordt extra aandacht besteed aan wilsbekwaamheid, uitzichtloosheid en behandelalternatieven. Volg hiervoor de NVvP-richtlijn Levensbeëindiging op verzoek bij patiënten met een psychische stoornis, naast de richtlijn Donatie na euthanasie.
De euthanasie wordt uitgevoerd door de eigen behandelend arts, niet door het donatieteam.
Er worden juridische afspraken gemaakt tussen de uitvoerend arts en het ziekenhuis waar de procedure plaatsvindt, bijvoorbeeld over aansprakelijkheid en de onderlinge taken en verantwoordelijkheden.
Meld het overlijden als niet-natuurlijke dood bij de forensisch arts; het uitnemen start pas na vrijgave door de officier van justitie.

Ethische overwegingen

Orgaandonatie na euthanasie roept begrijpelijke vragen op. Onderstaand overzicht geeft de belangrijkste argumenten die in de literatuur en het maatschappelijk debat worden genoemd, zowel steunend als kritisch.

Argumenten vóór

Het respecteert de autonomie van de patiënt: iemand die al voor euthanasie kiest, mag daar zelf betekenis aan geven.
Voor sommige patiënten en naasten geeft donatie waarde en troost aan een moeilijk afscheid.
De organen zijn medisch vaak van goede kwaliteit doordat het tijdstip gepland is en de warme ischemietijd kort blijft.
Zonder deze route zou dit weefsel- en orgaanpotentieel volledig verloren gaan.

Kritische kanttekeningen

Risico op (ervaren) druk: patiënten mogen zich nooit gestuurd voelen richting euthanasie of donatie. Daarom moet het initiatief altijd van de patiënt komen.
De medicalisering van het afscheid: overlijden in het ziekenhuis in plaats van thuis is voor sommigen een groot bezwaar.
Belangenverstrengeling: besluitvorming over euthanasie en over donatie moeten strikt gescheiden blijven, met verschillende artsen.
Gewetensbezwaren van zorgverleners verdienen ruimte; deelname is voor iedereen vrijwillig.
Sommige instellingen kiezen ervoor de procedure niet aan te bieden; dat is een legitieme keuze die transparant moet worden gecommuniceerd.

Vergroting van het aantal transplantaties is uitdrukkelijk niet het doel van deze procedure. Het doel is recht doen aan de uitdrukkelijke wens van de patiënt, binnen zorgvuldige medische en juridische kaders.

Deze pagina is een samenvatting ter oriëntatie. Raadpleeg altijd de actuele landelijke richtlijn en de protocollen van uw eigen instelling.